Өвөөгийн тухай дурсахуй буюу “Өвөөгийн яриа”-ны эхлэл

Өвөөгийнхөө тухай бичиж байсан нэг бичлэгээ оруулъя. Уг нь нилээн дээр эхэлсэн юм. Өнөөдөр харсан чинь сэдэвчилж оруулахгүй бол маш их юм байгаам байна гэж санагдаад, тэгээд “Өвөөгийн яриа” гэсэн булан нээе гэж бодлоо
Миний өвөө /ээжийн аав/ Өөхийн Цэдэндорж 1920 -1923 оны орчимд одоогийн Төв аймгийн Эрдэнэ-Сант сумын нутаг Булагт гэдэг газарт төрсөн байна. Бага насныхаа тухай бидэнд /магадгүй би анзаараагүй байх/ нэг их ярьж байгаагүй юм. Би амьдралых нь түүхийг ч нэг их сонирхдоггүй өвөө маань ч нэг их ярьж өгдөггүй байж. Мань мэтэд юугаа ч ярих вэ дээ. Өвөө маань цэх шудрага зантай, зоримог, шийдэмгий, ажилч хичээнгүй, хээгүй гээд хүний сайхан чанар бүгдийг л шингээсэн сайхан буурал байлаа. Өвөөгийн тухай миний мэдэх юм гэвэл өвөө маань насаараа монгол гутал урлаж, өөрийн хийцийн олон сайхан гуталаар олон хүнийг баярлуулж явсан буянтай хүн байж дээ. Өвөөгийн хийсэн гуталыг бөхчүүд их өмсдөг байсан гэсэн. Яагаад гэвэл өвөөгийн маань хийсэн гутал жийхэд задардаггүй байж. Гуталаа хийдэг өөрийн гэсэн технологитой. Гутлынхаа түүхий эдээс бусад бүх зүйлийг гараараа хийдэг байсан юм. Багажаа хүртэл хийсэн гэж байгаа. Монгол гутал урлахад хамгийн хэцүү нь гутлын хоншоор нь гэж хэлдэг байсан. Угалзаа нарийн мяндсан утасаар оёно. Бусад хэсэгийг нь бүдүүн мяндсан утасаар оёно. Түүнийгээ бэлдэхдээ мяндсан утасаа томж байгаад замын хараар бүрж бэлэн болгоно.

Манайд Цэрэн аварга их ирдэг байсан юм. Би ч жаахан хүүхэд юугаа мэдэхэв. Нэг их том улаан хүн ирнэ. Дээлийнхээ энгэрээс пиво, архи гаргаж ирээд л уугаад байдагсан. Би гайхаад хаанаасаа ингэж гаргаж ирээд байнаа гэж боддог байж билээ. Одоо бодохнээ дээлийнхээ бүсэнд хавчуулчихаад л суугаад байдаг байсан юм билээ. Нухаж зовоодоггүй л байсан юм бх даа. Тэгээд л өвөөтэй маань хууч хөөрөөд л баахан бөх яриад л. Тэр тэгээд энэ ингээд л гээд ярих. Их л нарийн ширийн юм ярьдаг байсан шиг байгаан. Өвөө маань Мөөеө аваргатай их сүрхий байсан гэсэн. /аваргаас асуувал мэдэх л байхдаа. Энийг уншиж байгаа спортын сэтгүүлч байвал мөөеө аваргаас нэг асуугаад өгөөрэй гэж гуйх байна/. Нэг нутаг усанд төрсөн болохоор их л дотно байсан гэнэ лээ. Би амьдралдаа хоёр удаа л ухаанаа алдтал ууж үзсэн гэж ярина. Нэг удаа Мөнхбат аваргатай тэгээд хэдэн бөхчүүлтэй л гэж ярих. Тэр үед хэн нь хэн бэ гэдэгийг сайн мэддэггүй байсан байх л даа. Чингэлтэйн дэлгүүрээс аварга бид хэд нэг авдар архи аваад ууж билээ. Худалдагч нь шилгүй өгөхгүй гэсэн чинь, ах нь удаахгүй уучихаад аваад ирье гэж хэлээд авч байж билээ гэж хэлээд их хөхөрдөгсөн. Би таван шил архи ууснаа л мэдээд байдаг. Дараа нь яаж гэртээ ирснээ санадаггүй. Тэгсэн чинь Мөнхбат намайг хүргэж өгчихөөд яваад өгсөн байна лээ. Бөх хүн болохоор архи сайн даадаг байсан байх гэж ярьдаг байж билээ. Сүүлд Мөөеө аваргын тухай онигоог сонсоод өвөө минь тэр үед хамт байж дээ гэж бодож байсан юм. За тэгээд наадамд хэнтэй хэрхэн барилдсан гээд л их сайн ярина. Баянмөнх аваргатай барилдсан барилдаанийг их сонин, жаахан будлиантай болсон гээд л. Өвөө мэдээж Мөөеө аваргын талд . . .

Хааяа үеийхээ өвгөчүүлтэй ууж халахаараа их гоё гоё яринаа. Тухайн үедээ сонсож л байдаг зүйл шиг санагддаг байсан хирнээ одоо ерөөсөө санахгүй юм. Ан ав хийсэн тухайгаа, залуудаа яаж хөглөж явснаа, бөхчүүдтэй архи ууснаа, мөрийтэй тоглосоноо, бэртэж гэмтсэнээ, хагалгаанд орсноо гээд л ярьж өгнө дөө.

Нас нилээн дээр гарсан хойноо л надад хүүхэд насныхаа тухай бага сага ярьсан юм. Аав маань лам хүн байсан гэж ярьж байсан. Бага байхад нь хүнд өргүүлсэн гэнэ, тэгээд юмны наадах цаадахыг ойлгох болсон насандаа хааяа очиход нь хөөгөөд явуулчихдаг байсан гэнэ. “Одоо бодоход их л ухаантай хүн байж дээ. Тэр үед цаг хэцүү болохыг мэдээд намайг хэргээр өөрөөсөө холдуулж байсан юм шиг байна лээ” гэж сүүлд ярьж байсныг нь тодхон санаж байна. Бодвол нөгөө айхтар хэлмэгдүүлэлтийг хэлсэн биз дээ. Тэгээд арван зургаан настайгаасаа монгол гутал хийж сурсан гэж байгаан. Та хэнээр гутал хийлгэхийг заалгасийн гэж нэг удаа асуухад өвөө нь өөрөө оролдсоор байгаад л сурсын гэж байсан.

Ач нарыхаа дундаас надад их л хайртай байсан санагддаг. Батсайхан, Пүүжээ 2-ийг их загнана. Гэхдээ би өвөөдөө загнуулдаггүй гэж омтгойрч байсангүй. Өглөө хамгийн эрт би босно. Намайг эрдэмтэй хүн болно гэж боддог, итгэдэг ч байсан байх.

Нойронд сэргэг

номонд мэргэн

дайнд баатар

далайд усч,

үйлэнд уран

үгэнд цэцэн

хуриманд цовоо

хуульд шударга гэж ирээд л намайг магтдаг байж билээ.

Намайг /хадам / ээжийнхээ сүнс гэж их итгэдэг. Бага байхдаа би тэр хүний бүх юмыг нь таниж минийх гэж хэлдэг байсан гэсэн. Тэр юмсых нь дунд нэг хэвийн боовны хэв байх. Өвөө маань цагаан сар болгоноор тэр хэвээр надад нэр зааж хэвийн боов хийдэг, сүүлд өөрөө хийхээ болих хүртэлээ л хийдэг байж билээ. Хожим тэр хэв нь манай хамаатнууд дотороо багачуулд зориулсан хэвийн боовны брэнд болсон доо. Тэр хүн их наадамч наргианч хүн байсан гэнэ лээ. Тэгээд би хойд насандаа эр хүн болж төрнө. Охиндоо л очих байх гэж ээжид маань хэлсийн гэнэ лээ. Би бага байхдаа өвөөгийнхөө архиний шавхрууг хөнтөрчихдөг бацаан байсан гэсэн. Яах ийхийн зуургүй хусдаг байсан гэжүгаа. Нэг өдөр өвөө маань за миний хүү нааш ир хоёулаа архи ууя гэсэн гэнэ. Тэгээд хоёр хундаганд архи хийгээд нэгийг нь надад нөгөөг нь өөртөө барьж. Би тэгсэн чинь “би чамтай архи хувааж ууж л явлаа ” гэж хэлсэн гэжуга. Тэгсэн чинь манай өвөө ээжийн сүнс гэж итгэсэн гэж надад хэлж байсан юм.


Би 4-8 нас хүртэлээ өвөөгийнхөө гэрт амьдарсан юм. Намайг ер нь загнаж байгаагүй санагддаг. Би өвөөгийхээ нурууг мааждаг байлаа. Миний хүү нуруу сайхан мааждаг. Хайртай хүн л загтнасан газарыг олдгийн гэж намайг магтдаг байж билээ.

Уруудахад унтах идэх өөдлөхөд санах сэрэх гэж их хэлнэ. Өвөө маань өглөө их эрт сэрнэ. Залуудаа үүрийн үнэгэн харанхуйгаар босоод адуундаа явна. Ер нь нар хөөрсөн хойно босож байгаагүй гэж ярих. Муу эмээ чинь л их ядардаг байсан байхдаа гэж хэлдэг байсан. /Эмээгийхээ тухай дараа бичнээ./

Нойрмог, унтаа хүнд их дургуй. Хүн нойргүй, эрт боссоноос болж үхдэггүй юм шүү, эрт унтаж эрт босох хэрэгтэй, харин нойргүй, хоолгүй явж болохгүй гэж ярьдаг. Энэ зурагт гэж юмыг үзээд унтахгүй юм гээд их дургүй. Сүүлд л “одоо л би нар гартал унтдаг болж байна” гэж байж билээ.


Үргэлжлэл бий . . .

сар шинэдээ сайхан шинэлээрэй.

Зээ, XVII жарны "Тийн урвагч" хэмээх төмөр бар жилдээ ард түмний маань санаа сэтгэл тайван, ажил хөдөлмөрийн бүтээл арвин, авилга багатай, авлага ихтэй байж, улс Монгол орон маань өөдлөн дэвжих болтугай гэсэн өлзийтэй ерөөлийг өөд өөд нь өргөн дэвшүүлээд дараах сайхан аялгуугаар мэндчилгээ дэвшүүлье.

Зүйр үгсийг гуйвуулахуй

Найзуудаа их санаж байна шүү. Найзуудтайгаа наргиа болгож ярьдаг хэдэн үгсийн сийрүүлмээр санагдаад. Заримыг нь мартжээ.

Хамаргүйгээс аальгүй нь дээр.

Нийт нь нэгийн төлөө

Нэг нь лаг амиа.

Хүн ахтай

Ах нь лаг саак.

Шулуунаас нялуун нь дээр

Зүгээр суухаар зүлгэж суу

Зүлгүүр олдохгүй бол зүгээр суу

Нэг хэмжиж долоо огтол.

***

Даян дээрхийн бөө Санжаа зайран

Үүнийг уншаад энэ бичлэгийг оруулмаар санагдлаа. Сүүлийн үед бөө нарын тухай элдэв яриа ихээр гарах болсон билээ. Нээрээ энэ бөө нар дэндэж байна шүү. Саяхан хүртэл манай хадам дүүг бөө болгоно энээ тэрээ гээд бөөн юм болсон юм. Ингээд "Тунгалаг тамир" романаас хулхи бөөгийн тухай бичсэн энэ хэсэгийг та бүхэндээ сонирхуулъя. Энэ зохиол дээр гарч байгаатай адил зүйл яг одоо бас болж байгаа юм шиг санагдаад байгаан.



. . . Ширүүхэн довтолж ламын гэгээний нутгийг өнгөрөв. Морьд нь баахан сульдаж, газар хороох нь улам бага болж явтал гадна нь өдий төдий хүн бужигнасан хоёр эрээн майхан харагдав. Майхныг тойрон чөдөртэй, тушаатай морь тэмээ энд тэндгүй идэж байв. Очихоор шийдээд олон морь уяатай зэл уяан дээр бууж майхныг чиглэн явтал тэртээ идэж байгаа ижилхэн хоёр хар морь нүдэнд нь тусав. Ямар сайхан морь вэ гэж бодоод бага эрээн майханд оров. Өдий төдий хүн хоол идэж, айраг ууж байжээ. Төмөр бүгдийн амрыг эрж, баганын орчим суув. Нутаг ус нэр алдраа асуулцсаны дараа Төмөрт хоол, айраг өгөв. Идэж уух юм нуур далай шиг бялхсан энэ майханд сууж байхдаа даян дээрхийн нэртэй бөө Санжаа зайран гэдэг явж байгааг мэдлээ. Манай зайран багшийн ид шид хязгааргүй болохоор амьтанд тусалж явна. Нутгаас бид хоёр, гурван морьтой гарсан юмсан. Одоо юмаа ч авч явж чадахгүй болох нь. Зайран нь чадалтай болохоор барьц нь их байх гэж нэлээд согтуу нэг хар хүн хэлэв.

Xүмүүc энэ зайраны ид шидийг шагшин байж ярих зуур Төмөр гэдэс гаран цадаж аваад хормойгоороо тосоо арчих зуур майхны амаар харвал зэрэгцэн идэж байгаа хоёр хилэн хар морь наранд гялтганан улам ч сайхан харагдав. Оройн нар түмэн алтан утсаараа цэлмэг тэнгэрийн өрнө хаяаг нэвтлэн шагайсаар жаргаж эхлэв. Тэр шөнө Төмөр хоёр хар морийг хулгайлж аваад модонд уяж, үд өнгөрөхийн үед майханд эргэж ирвэл бөөн үймээн болж байв. Орой од түгэхийн үед хоёр хар морь авсан хулгайчийн зүрхийг суга татан иднэ, авсан муу хулгайч морьд авчирч өгвөл зайран багш ивгээж нохойн амийг өршөөн нигүүлсэнэ. Өнөө орой зайран багш хулгайчийн зүрх сугалахад ирцгээгээрэй гэж нэг хүн өндөр дуугаар зарлаж байв.

Ид чадал нь багтаж ядсан cvpxий бөө нарын тухай сүртэй яриа олныг сонссон Төмөрт энэ үг баяртай сэтгэл төрүүлсэнгүй. Энэ чинь зүрхий минь үнэхээр идчих юм биш байгаа даа. Бөө нар cvpxий арга чаргатай гэж ярьдаг гэж бодогдоно.

Гэтэл «Засагт ханы цахиур Төмөр бөөгөөс айгаад авсан хоёр морио авчирч өгсөн гэнэ билээ» гэж шуугин ярих шившигтэй яриа сэтгэлд нь орж ирлээ.

Том эрээн майхнаас Санжаа зайран гарч ирлээ. Шувтан мөртэй туранхай нам биетэй, тогтож ядсан хурц нүдтэй, үзүүрт нь цагаан сур сүлжсэн алаг цоо бууралтаж яваа гэзэгтэй, дөч орчим насны хар хүн ажээ. Хөх дээл дээр хүрэн бүc ороогоод мөнгөн хэт билтэй хутга зүүжээ. Энэ хүн хорин насандаа бөө болж, ан хийгээд буцаж явахад нь модны цоорхойд идэж байсан хоёр үхрийг хараад эрсэн эзэн нь мэргэлүүлснийг олж өгснөөр алдаршжээ. Гэхдээ тэр хоёр үхрийг урьтаж үзээд дараа нь олж өгснөө аль хэдий нь мартсанаар барахгүй харин ид шидээр олж өгсөн юм шиг бодож явдаг ажээ. Одоо бол хүнийг буудах, сэлэмдэх зэрэг түмэн зүйлийн ид шид үзүүлдэг болжээ. Ингээд хаа заль хэрэглэж, хаа ид шид хэрэглэж байгаагаа өөрөө ойлгохоо больсон хүн юм. Хүмүүс түүний хойноос хуйлран дээлийн хормой, гутлын өлмий зэрэг хүрсэн газар бүхнээс адис авч байв. Хүрэн жинстэй нэг хүн зайрантай уулзаж юм хэлэв.
- Бор зүрхий нь булгилуулж байгаад хүртэж орхино гэж зайран чанга дуугаар хэлээд их л бардам инээв.

«Чадалтай юм бол чи миний зүрхийг эсвэл би чиний морийг» гэж Төмөр сэтгэлдээ шивэгнэв. Тэгээд орой болж ертөнцийн хар бүрээс таглан харанхуйлах үед зайран их майхандаа түмэн уулын савдаг дуудан хулгайчийг сүртэй хараалаар зүхэн занаж дөвчирхөж гарлаа. Холбоогоо шажигнуулсан тал хэнгэрэг нь эхлээд жигд дуугарч байснаа сүүлдээ үргэлжилсэн хоёр цохилтоор түжигнэж эхлэв. Бөө хэнгэргээ хаяж босоод майхны орой руу үсрэв. Тэгээд буцаж суудалдаа суухдаа ямар нэгэн юм гартаа барин шал шал хийтэл идлээ. Том гэгчийн тосон дэнгийн гэрэлд харвал зайраны завьжаар цус цувж, цус болсон хоёр гар нь чичирч байлаа.

- Хулгайч цаашаа харлаа, бурхан минь
- Уушги зүрх хоёрыг нь зооглож орхилоо шүү
- Ийм чадалтай хүн байх гэж
- Муу хулгайчийн хохь нь доо
- Хэлээд яахав. Үхэл нь ирж дээ гэх зэрэг хүмүүсийн шивнэлдэн ярих дуу сонсогдов. Төмөрийн цээж нь хөнгөн болчихсон ч юм шиг, хатган өвдөж байгаа ч юм шиг санагдав. Төмөр амьсгаа давчдан дотор нь эвгүй болоход майхнаас гарвал дорнод уулын оройгоос том гэгчийн сар салж ядан мандаж байв. Шөнийн жихүүн хүйтэн салхи хацар руу нь үлээж бие нь жирс жирс гэлээ.

- Үхсэн хүнд сүүдэр байдаггүй юм гэнэ билээ гэж бодоод сүүдрээ харвал хэвээрээ байв. Шууд уяан дээр очив. Чөтгөр болсон юм боль морь үргэх байх гэж бодоод мориндоо хянамгай ойртвол морь нь огт хөдөлсөнгүй. Мордоод явахдаа дахин дахин сүүдрээ харж байв. Хүйтэн хөлс нь чийхран, дахин дахин хэнхдэгээ барилан явсаар майхнаас нилээд холдоод «үхсэн хүнд мөр байдаггүй юм гэдэг» гэж бодоод бууж шавар дээр гишгэвэл бас л байлаа. Гутлаа тайлж байгаад хүртэл үзсэн боловч мөртэй байлаа.

Магнайнхаа хөлсийг ханцуйгаар арчин, мордоод цааш явсаар хоёр морио уясан газар ирвэл бат бэх уяатай хэвээрээ хамраа тачигнуулан зогсож байв. Ам нь цангаж хоолой нь хатсаныг сая мэдэж ойролцоо байгаа жижигхэн горхиос түрүү урагш харан хэвтэж байгаад баахан залгилав. Тэгээд нэг хар морийг нь эмээллэж унаад гурван морио холбон хөтлөөд дорно зүгийг барин хатируулж явахдаа байн байн тачигнатал инээн нойронд дарагдсан харанхуй ертөнцийг сэрээж байв. . .

"Галуу дагасан гайхамшигт аян" хэмээх номноос

Миний гарт 1964 онд хэвлэгдсэн Лагерлөф Селма-гийн зохиол "Галуу дагасан гайхамшигт аян" хэмээх ном байна. Уг номыг бичгийн их хүн Б.Ринчин гуай монголчилжээ. Уг зохиолыг би хүүхэд байхдаа унших гэж боддог байсан боловч тухайн үедээ олж уншиж чадаагүй. Хожим манай хадмын номон дунд байхад нь олж авсан юм. Тэгээд саяхан охиндоо уншиж өгөх гэж зориуд захиж авчруулсан билээ. Харин охин маань арай бага байгаа юм уу эсвэл орчин үеийн хүүхдүүд иймэрхүү үлгэр домгийн зүйл сонирхохоо болисон уу ямар ч байсан миний бодсон шиг тэгэж их шимтэн сонирхсонгүй. Тэгээд гэнэт оршилыг нь блогтоо тавимаар санагдаад өнөөдөр оруулж байгаа минь энэ.

Галуу дагасан гайхамшигт аян

Эрдэм сурахын их зам нээгдсэн Монгол ардынхаа олон багачуулд үзэн сонирхдог хэмээн Шведийн нэрт зохиолч Лагерлөф авгайн алдарт энэ үлгэр туужийг монгол аялгуунаа буулгаж өсвөрийн олон багачуулыг эх хэлэндээ хайртай, эрдэмтэй хүмүүс болтугай гэж ерөөл тавилаа.

Өвгөн орчуулагч нь


ОРШИЛ

Чихэну чимэг болсон аялгуу сайхан монгол хэл
Чин зоригт өвгөд дээдсийн минь өв их эрдэнэ
Сонсох бүр яруу баялгийг гайхан баясаж
Сод их билэгт түмэн юүгээн бишрэн магтмуу

Манай улсын олон түмэн багачуул, ном үзэн сонирхох нь их болж, зохиогч орчуулагч нар олон бага уншигч нарынхаа хүслийг хангахад хүч хүрэхгүй болж байгаа нь нэг бодохунаа баярламаар, нэг бодохунаа гунимаар. Баярлах нь, манай багачуул ном үзэх ийм дуртай болсонд нь магнай тэнийн баярлаж байна. Гуних нь, тэр олон сайхан уншигчдын номын цангааг гаргаж, ядахдаа сар бүр ширээн дээр нь нэг шинэ ном тавьж чадахгүйг бодоход гуним ажээ.
Ероп зүгт Шведийн зохиогч Лагерлөф Селма гэдэг авгай, Швед ардын үлгэр домгоос сэдэвлэж бичсэн олон сайхан зохиолоос орос хэлэнд товчилсхийж орчуулсан нэгэн дэвтэр тэр жил олж аваад, манай монголын олон багачууд үүнийг монголоороо үзвэл юутай сонин сайхан байхсан бол гэж хэдийн бодовч бичих орчуулах зав олдож өгөхгүй он удлаа. Энэ завсар хот хөдөөгийн олон залгамжлагч багачууд надад улаан бүчээ халуун сэтгэлээр зүүж өгсөнд, хэдийгээр миний зав чөлөө үнэхээр муу, нэг насаараа цуглуулан, судалсан зүйлээ өөрийн мэргэжлийн хувьд бичиж амжихсан гэж, амрах цагаа хасаж, ажиллах цагаа сунгаж оролцох боловч, монголынхоо олон багачуулд гэж идэр насандаа Сетон Томпсон, Андерсен, Арабын мянга нэгэн шөнийн үлгэр зэргээс орчуулсан дээрээ, өтлөх насны үес, жаргах нарны цаг, бас нэг үлгэр тууж орчуулж үзэхээс дээ. Хүүхэд, багачуулын урманд нь нэг сонин зохиолоос танилцуулж, сонирхох номын нь тоонд нэгийг ч гэсэн нэмж өгөхөөс дөө гэж бусад юм бичих цагаасаа хасаж, мөн Хөвсгөл, Булган аймгаар энэ хар бар жилийн зун аман аялга, аман зохиол, угсаатны зүйн шинжилгээний ангитай явах зуур, сумын зочид буудалд өглөө орой нь бичиж орчууллаа. Энэ ном Скандинавын хойгийн швед ардын аман зохиолын амтат сэдэвтэй танилцахад сонин тул улс монголын соёлын эзэн болох хувьтай багачуудаас гадна, миний үеийн өвгөд өтгөс ч гэсэн, хүүхдийн ном гэж хойш тавихгүй, барин тавин үзвэл сонин байж магадгүй гэж, өөрөө сонирхсон үзсэний хувьд бодож, үсэн буурал өтгөс ч ач нарынхаа хамт сэтгэл сэргэн баясаж уншаасай гэж товч энэ оршил бичлээ.

Б. Ринчен доктор профессор

Улаанбаатар, 1962 он, хар бар жил

Үнэн марзан юм аа. Юу ч гэхэв дээ.

Ийм нэг марзан мэдээ олж уншлаа. Хэлэх ч үг алга даа. Марзан, марзан юман дээр нь тайлбаруудаа бичээд бичээд явчий.

Халтиргаа гулгааны “буруутан” автомашины яндан гэв

Жил жилийн өвөл халтиргаа гулгааны асуудал үүсдэг ч энэ жилийнх шиг ингэж мөсөн гулгуурын талбай мэт болж байсангүй. Нийслэл хотод цас орох нь бага байгаа ч халтиргаа гулгаа хэрээс хэтэрч, хүүхэд хөгшид гэрээсээ гарахаас ч төвөгшөөх боллоо. Халтиргааг багасгахад сая сая төгрөг зориулсаар байгаа ч үр дүн муутай байгаа нь автомашинуудын яндангаас гарч байгаа уснаас шалтгаалж байгааг мэргэжлийн байгууллагууд тогтоожээ.

/Яасан мундаг байгууллагууд, яасан мундаг мэргэжилтнүүд вэ/
Нийслэлийн захирагчийн ажлын албаны Орчны бохирдол хог хаягдлын менежментийн хэлтсийн мэргэжилтнүүдийн судалснаар нэг автомашины яндангаас өдөрт дунджаар 500 грамм ус ялгарч байдаг ажээ. Нийслэлд бүртгэлтэй 140 мянган машины 100 мянга нь хөдөлгөөнд оролцдог гэвэл өдөрт таван тонн ус зугуухнаар зам дээр асгарч байгаа гэж тэд үзэж байна. Тиймээс холбогдох байгууллагуудтай хамтран нарийвчилсан судалгааг дахин хийж, үр дүн нь эерэг гарвал автомашины янданд ус тосдог сав байрлуулахаар болсон байна. /хахахаха. Тэгээд өдөржингөө тоссон усаа орой нь гэртээ оруулж хайлуулж асгаад өглөө нь тэр саваа марталгүй авч гарч яндандаа өлгөнө шүү. Иймэрхүү янзаар 2 сарын дараа мөстлөг бүрэн зогсоноо. /

Харин хайлуулагч бодис, элс, давсыг энэ сардаа хангалттай хүрэхүйцээр нөөцөлжээ. /Тэр хайлуулдаг бодис гэж ямар юм байна. Энэ бодис нь манайх шиг хуурай, хүйтэн өвөл болдог газар хэрэглэдэг эд биш л болов уу. Европ, эсвэл япон шиг нойтон цас ордог газар л хэрэглэдэг байж таарна./ Одоогийн байдлаар хайлуулагч бодис 100 тонн, давс 120 тонн, элс 300 шоо метрийг нөөцлөөд байгаа ажээ. Хотын аль ч дүүрэгт хайлуулагчийг гуч машины тэвшин дээрээс хүрздэн цацаж байхыг харж болно. Болхи гэхэд дэндүү болхи харагдах үүнээс өөр арга байдаг эсэхийг тодруулахад “Хайлуулагч бодисыг цацдаг зориулалтын машин зургаа бий. Гэхдээ машинаар цацвал бидний нөөцөлсөн бодис хаанаа ч хүрэхгүй. Зориулалтын машин их хэмжээгээр цацахаас гадна хүчтэй цацдаг учир машинууд руу үсэрч бохирдуулах, хонхойлгох, будгийг нь халцалж зурах зэрэг эрсдэлтэй тул гараар цацаж байгаа” гэсэн юм. /Уг нь зориулалтын юмыг зориулалтаар нь л ашиглах хэрэгтэй шдээ. Тэгэхгүй тэгээд тэр машинаар нь яах гэсийн болоо/Хайлуулагч бодисыг тонн тутмыг нь 590 мянган төгрөгөөр импортлон авдаг болохоор арвилж хэмнэхээс аргагүй гэнэ. /Хэн нэгний бохир бизнес гэдэг нь тодорхой л байна шд. 100 тн бодис гэж бодоход овоо юм унах нь ээ. Тооцоог нь хийхэд толгой хүрэхгүй шинжтэй / Түүнчлэн халтиргаанаас хамгаалах бодисыг машины хөдөлгөөн татарсан өглөө үдшийн цагаар цацах саналыг хотын удирдлагууд хэлж байсан ч энэ нь боломжгүй зүйл ажээ. Учир нь уг бодисыг өдөр нартайд цацвал хайлуулах чанар нь илүү байдгаас сүүдэр газрын мөстөлт арилахгүй байна гэсэн тайлбарыг мэргэжилтнүүд хэлж байна. /хахахахаха. Цэцэрлэгийн хүүхэд ч ийм юманд хууртахаа больсон цаг шүү дээ./ Зөвхөн хотын төвөөрөө, тэр дундаа төрийн ордон, хотын захиргаа хоёрыг тойруулаад давс, бодис цацаад байна гэсэн иргэдийн гомдлын хариуд “Үнэхээр тийм алагчлал байхгүй. Бүхий л замд цацаж байгаа. Гэтэл өгсүүр болон сүүдэр талын замуудад цацсан бодисын үр дүн муу байгаагаас хүмүүст тийм сэтгэгдэл төрж байхыг үгүйсгэхгүй. /Нэртэйгээр нь, сүүдэр талдаа зориулсан хайлуулагч бодис импортоор оруулж ирэх шаардлагатай тэдэн төгрөгний төсөв хэрэгтэй гээд нэхээч/ Өнөөдөр л гэхэд Баянхошууны хөтөл, Чингэлтэй, Хайлаастын замд хайлуулагч цацлаа. Баянзүрх дүүргийн Дамдинсүрэнгийн гудамжны зам, Өнөр хорооллын арын зам, 3,4 дүгээр хорооллын дэнж дээрх гэр хорооллын өгсүүр замын мөстөлт арилахгүй байна” гэсэн хариу өглөө.

Д.Цээпил

Шинэ жилийн мэнд хийгээд JK Wedding Entrance Dance

Ирж буй шинэ ондоо аз жаргалтай, амжилт бүтээлээр дүүрэн, эрүүл энх байхыг хүсэн ерөөе.

Ингээд youtube-ээс гаргасан энэ оны хамгийн их үзэгчтэй видеонуудын нэг JK Wedding Entrance Dance видеогоор мэндчилгээ дэвшүүлье.

Something Stupid - Frank Sinatra

УИХ- хип хоп

Улс тунхагласны баярын мэнд хүргэе

Маргааш болох улс тунхагласны баярын мэндийг уншигч та бүхэндээ урьдчилан хүргээд хүн бүрийн мэдэх дараах шүлгээр баярын мэнд хүргэе.


Дэндэвийн Пүрэвдорж

Тусгаар тогтнол

Ханат цагаан гэрийн од хийморийн тоонон дээр
Хасаг халуун тулганы омог дөрвөн тотгон дээр
Хан Алтай аавын онгон тэргүүн оргил дээр
Хатан Сэлэнгэ ээжийн, одод орчих мандал дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Ганган улаан тэмээний зогдор дэвсэх тэшил дээр
Гантай мөнгөн хэтний зоолог тээх тээгэн дээр
Галбын халуун говийн хулан ангах ээрэм дээр
Гантиг чулуун хясааны янгир халих элгэн дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би


Хүж дурдан бүсний ташаа дарах нугалаан дээр
Хүрэл манан хөөргөний даалин дарах наргиан дээр
Хүйсийн шүүдэр буусан уулын гацаа бууцан дээр
Хүннү дээдсийн тамгалсан улбаа гархин буурин дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Ширмэн төмөр дөрөөний шивээ зурах тавган дээр
Шижир алтан ээмэгний шигтгээ чимэх гархин дээр
Шинийн хоёрны саран хаяарч шингэх тэнгэр дээр
Шинэ нялх ногоо ханшиж задрах газар дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Аавын мөнгөн хазаарын найман цэнгийн товруун дээр
Азын алаг мэлхийн наян нэгэн шагайн дээр
Алиахан саарлын унага хөллөн тэнцэх нуга дээр
Ангирын хоёр дэгдээхэй хөвөн цэнгэх нууран дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Индэр улаан галын цац бадман дөлөн дээр
Ижил хоёр загалын цацаг шанхан дэлэн дээр
Идэр гурван есийн цас чахрах цайдам дээр
Есөн голын цан хөөрөх царман дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Бэлэгийн цэнхэр хадагны хоёр гардах дэлгээс дээр
Бэхэн хар гэзэгний хосоор дарах сүлжээс дээр
Бэрийн домогт цэцгийн хорвоо уярах дэлбээн дээр
Бидэрт мөнгөн сарны хоймор унах туяан дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Урсгал татмал усны хөл алдах ёроол дээр
Ургамал таримал модны хөрсөнд хавах ёзоор дээр
Уяран мэлмэрэх янагийн дурлал амилах харцан дээр
Уйлан мэндлэх үрийн дуулан орхих манцуйн дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Ажнай сайн хүлгийн гал цахилах тууран дээр
Аагисан улаан хүдрийн ган царцах хайлш дээр
Амар түвшин жаргалтай ам бүлийн дансан дээр
Алтан босго өлзийтэй айл бүхний үүдэн дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Баяр найрын ширээний амтат тансаг идээн дээр
Баян хангайд мөнхөрсөн арц хуш зээгэн дээр
Балтаар давтан хийсэн анжисны торгон ирэн дээр
Багц дүүрэн ургасан атрын тарианы мөрөн дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Эрт айлын хаяа дархан хилийн дээсэн дээр
Энхтайвны харуул дайчин эрсийн тангараг дээр
Эрдэнэ зуугийн хэрэмний зуун найман суварга дээр
Энэ зууны өргөөний зуун түмэн цонхон дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Эрх чөлөөний зарлиг ардын үндсэн хууль дээр
Эх хэл соёлынхоо ад биш баян сан дээр
Эрдэнэтийн арга билиг алтан соёмбын гачил дээр
Эх нутгийн шорооны амиар солих ширхэг дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Аав ээжийн буянтай өлзийт цагаан хоймор дээр
Амин гарвалын толботой өлгийт нялхсын өөжин дээр
Ардын журамт цэргийн өргөж ялсан туг дээр
Амьсгалаа бидэнд өгсөн өрлөг дээдсийн дурсгал дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Хан тэнгэрт сүмбэрлэсэн үйлдвэр уурхайн яндан дээр
Хаяа нийлж сүндэрлэсэн үлгэрийн харшийн туурган дээр
Хангай говь талын үлэмжийн өв баялаг дээр
Халуун эх оронч бүхний үндэсний их бахархал дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Сав саваар саалийн харваж хүрэхгүй зэлэн дээр
Сая саяар сүргийн хатирч хүрэхгүй билчээр дээр
Сар нарны өртөөнд хагацаж болшгүй учрал дээр
Сайхан монгол орноо хайрлаж ханашгүй ерөөл дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Өглөө бүрийн нарны асгаран буух цацрал дээр
Өвгийн морин хуурын аялгуу хослох утсан дээр
Өргөн цээж чөлөөтэй амьсгалж яваа газар дээр
Өөрийн толгой мэдэлтэй амьдарч яваа заяан дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Ухаа хонгорын жолоог захлан татсан талбай дээр
Ухаант жанжин Сүхбаатарын зарлан дуудсан тунхаг дээр
Улаанбаатар нийслэлийн заяа тэтгэх дээвэр дээр
Улсаа ачлан захирсан засаг төрийнхөө ордон дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Нүүрэнд нь гал бадарсан монгол эцгийн хийморь дээр
Нүнжгэнд нь нар гэрэлтсэн монгол эхийн сэтгэл дээр
Нүүдлийн өргөөнд нэгдсэн монгол аймгийн холбоон дээр
НҮБ-ын шилтгээнд заларсан монгол улсын далбаан дээр
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би

Эзэн сууж жаргасан их заяагаа сүсэглэж
Эх орон талынхаа ирээдүйн таалалд нийцүүлж
Эрдэнэсийн далайгаас шүүрдсэн итгэлийн сувд үгсээр
Эрх жаргалаа баталсан иргэн бүхний гараар
Тусгаар тогтнол чамайг
Тунхаглан бичнэ би